Hieronder de manier waarop United4Education via transitiepaden aan de slag gaat. (Dit is een voorlopige tekst die mogelijk hier en daar nog zal worden aangevuld en aangepast)

Werkwijze transitiepaden

Wat is het?
Transitiepaden zijn wegen die allemaal leiden naar en bijdragen aan een kanteling van het onderwijs. Transitiepaden ontstaan rondom vernieuwingsprojecten. Elk transitiepad heeft, hoe algemeen geformuleerd ook, een lichtpunt in de verte en moet leiden naar een betere situatie. Een pad is dus niet zomaar een onderwerp (’duurzaamheid’)of een groep betrokkenen (‘ouders’)
Binnen een transitiepad worden experimenten met elkaar verbonden, waardoor hiaten en nieuwe kansen zichtbaar worden, maar vooral ook krachten worden gebundeld. Gedurende een transitieproces kunnen de doelstellingen en eindbeelden verder ingevuld worden, maar ook nog veranderen.

Bedoeling
Rondom elk transitiepad vormen we een vernieuwingsnetwerk van mensen en instanties die zich met vergelijkbare vernieuwingen bezig houden. Er is dus een groep mensen rondom een transitiepad, die nieuwe vormen van leren en organiseren exploreren binnen een bepaald transitiepad. In het vernieuwingsnetwerk gaan vernieuwers, frisdenkers, koplopers en visionairs aan het werk. Vanuit bestaande vernieuwingsprojecten maken zij kennis, verzamelen informatie over andere relevante vernieuwingsprojecten, onderzoeken hoe zij hun krachten kunnen bundelen en van elkaar kunnen leren. Ook formuleren zij lange-termijn-eindbeelden ten aanzien van het eigen transitiepad evenals een strategie en agenda. Ze betrekken relevante actoren erbij en verzamelen (wetenschappelijke) kennis rondom het betreffende transitiepad evenals ervaringskennis uit vernieuwings- en koploperprojecten.
Zo zijn binnen het vernieuwingsnetwerk mensen uit verschillende groepen, organisaties, instanties met elkaar in gesprek om bestaande alternatieven te verbinden, verder te ontwikkelen en nieuwe projecten te ontwerpen.

Werkwijze en eerste stappen
1. Kennismaken en verbinden
Binnen het transitiepad worden bestaande vernieuwingsprojecten verkend: kennis nemen van elkaars vernieuwingsprojecten en achterliggende doelen, kennis uitwisselen, andere relevante vernieuwingsprojecten erbij betrekken.
Deelnemers beantwoorden met elkaar o.a. de volgende vragen over de eigen en elkaar vernieuwingsprojecten:
  • In wat voor vernieuwingsprojecten zijn we zelf actief/ betrokken?
  • Hoe lang lopen deze vernieuwingen?
  • Welke successen zijn er geboekt? Welke tegenslagen zijn er te incasseren?
  • Wie zijn er bij betrokken? Om hoeveel mensen gaat dat?
  • Op welk probleem poogt deze vernieuwing een antwoord te bieden?
  • Welke wetenschappelijke bronnen ondersteunen (de aanpak van) deze vernieuwing?
  • Wat zijn de lessons learned tot nu toe?
  • Wat zijn belangrijke stakeholders voor ons, gezien het thema van het transitiepad?
Het is de bedoeling dat de groepen rondom een transitiepad deze stap hebben gezet voor de eerstvolgende conferentie op 5 februari 2015. Elk transitiepad zal daar zich presenteren aan de andere paden.

2. Naar een gezamenlijke visie
Na 5 februari worden - op basis van de eerste verkenning - gezamenlijke, innovatieve eindbeelden geformuleerd. Deelnemers wisselen hun visies uit over na te streven einddoelen van dat transitiepad. Hoe ziet dat betere onderwijs er uit op het gebied van het transitiepad? De visie dient geen blauwdruk te zijn of mooie woorden, het gaat erom een gezamenlijk beeld te vormen van de richting waarin de deelnemers willen dat het onderwijs kantelt. Zo’n visie moet dus ook aangrijpingspunten bieden voor nieuwe experimenten, dat wil zeggen praktisch vertaalbaar zijn naar korte-termijn activiteiten.

3. Nieuwe activiteiten en zichtbaar worden
Vanuit de visie worden binnen elk pad gezamenlijke doelstellingen bepaald en een strategie uitgestippeld. Dat wil zeggen dat er actiepunten, projecten en instrumenten worden geformuleerd om de visie en doelstellingen te realiseren. Hierbij moet duidelijk zijn welke deelnemer (of welk netwerk/ welke organisatie) verantwoordelijk is voor een nieuwe activiteit, project of instrument dat wordt ontwikkeld of toegepast. Tevens treedt het vernieuwingsnetwerk naar buiten en communiceert, ook buiten het onderwijs, over de vernieuwingen en transitieprojecten, zodat deze meer zichtbaar worden voor een breder publiek. Ook zoekt de groep actief contact met relevante andere sectoren, zoals de wetenschap of het bedrijfsleven.

4. Samenhang en systemen veranderen
Nieuwe transitie-experimenten worden ontwikkeld, die bijdragen aan een transitie op systeemniveau en die passen binnen het betreffende transitiepad. Het streven is om tot een samenhangende portfolio aan experimenten te komen door bestaande experimenten te verzamelen en nieuwe op te zetten, die elkaar zo goed mogelijk versterken en waarvan de bijdrage aan de kanteling van het onderwijs duidelijk zichtbaar te maken is. Het is belangrijk dat nieuwe experimenten aansluiten bij reeds bestaande innovatieprojecten, zodat zoveel mogelijk gebruik gemaakt kan worden van bestaande energie en tijd. Vaak lopen al heel wat experimenten, maar zijn ze niet op elkaar afgestemd en niet systematisch opgezet en uitgevoerd, waardoor de noodzakelijke samenhang ontbreekt. De experimenten moeten een redelijke looptijd hebben, zo’n 3-5 jaar. Belangrijk is ook om gebruik te maken van de netwerken van de deelnemers, zodat betrokkenheid gewaarborgd blijft.

Interactie en samenwerking
In een vernieuwingsnetwerk moet eerst kennis en vertrouwen worden opgebouwd en een veilig klimaat ontstaan. Dat vraagt tijd en van iedereen dat hij of zij investeert in de verbinding.
Van deelnemers in een transitiepad wordt verwacht dat ze:
- over hun eigen school en vakgebied heen kunnen kijken
- kunnen samendenken en in een team werken
- autonoom kunnen functioneren binnen de eigen organisatie
- enige tijd beschikbaar hebben en willen investeren
- het vermogen hebben de ontwikkelde visies binnen hun eigen organisatie en netwerken over te dragen en uit te zetten.

Deelnemers zijn gelijkwaardig, ze nemen deel vanuit hun kennis, ervaring en competenties en niet op basis van positie, formele rol of autoriteit. Een transitiepad is geen vehikel om je eigen vernieuwingen te promoten of je eigen producten te verkopen.
We beginnen de transitiepaden met een niet al te grote groep, zodat vertrouwen kan worden opgebouwd. In een later stadium kunnen relevante anderen erbij worden betrokken.

Verbinders
De essentie van transitiemanagement en dus ook de transitiepaden is: al doende leren. Toch kan een transitie-arena niet zonder enige vorm van begeleiding op het proces van samen werken & leren . Bij de start van de transitiepaden zal telkens iemand uit de oorspronkelijke U4E groep optreden als ‘verbinder’. Deze persoon zal de eerste bijeenkomst organiseren van de groep mensen die het transitiepad gaan vormen. De verbinder van een transitiepad is iemand die :
  • mensen en organisaties bij elkaar brengt,
  • het proces ondersteunt zodat onderling vertrouwen ontstaat en groeit
  • helpt om van verschillen naar gezamenlijkheid te werken
  • verantwoordelijk is voor communicatie met andere transitiepaden
  • overzicht heeft over alle activiteiten binnen het transitiepad en op de hoogte is van die van andere transitiepaden.


Afstemming tussen transitiepaden
De mate van kennisdoorstroom binnen de arena, tussen de transitiepaden en tussen de verbinders en de vernieuwers in de paden, is mede bepalend voor het succes van het vernieuwingsnetwerk.
De verbinders van de transitiepaden komen regelmatig bijeen om
  • elkaar te informeren, de stand van zaken uit te wisselen
  • de voortgang te bespreken
  • waar nodig ondersteuning te regelen en oplossingen te zoeken